Obowiązkowe standardy sektorowe ESRS zostały wykreślone z unijnego porządku prawnego. Część przedsiębiorstw odetchnęła z ulgą, jednak kluczowego znaczenia nabrał inny wymóg obecny w standardzie ESRS 1 — ujawnienia specyficzne dla podmiotu (entity-specific disclosures). To one decydują dziś o rzetelności raportu i o tym, czy przejdzie on atestację biegłego rewidenta.
Czym są ujawnienia specyficzne dla podmiotu?
Standardy ogólne ESRS opisują tematy wspólne dla wszystkich przedsiębiorstw (np. klimat, woda, pracownicy czy ład korporacyjny). Jednak każda firma ma unikalne ryzyka operacyjne. Producent chemii napotyka zupełnie inne wyzwania niż software house.
Zgodnie z wymogami standardu ESRS 1 (Rozdział 1.4) przedsiębiorstwo musi uzupełnić raport o własne wskaźniki, jeśli dany temat ESG jest dla niego istotny, a standard ogólny nie pokrywa go w sposób wystarczająco szczegółowy. Informuje o tym również EFRAG w swoich wytycznych. Krótko mówiąc: standard wyznacza ramy ogólne, a firma doprecyzowuje je pod kątem swojej specyfiki.
Dlaczego to teraz tak ważne?
Wcześniej rynkowym ułatwieniem miały być standardy branżowe, które precyzyjnie określiłyby wskaźniki dla każdego sektora gospodarki. Dyrektywa Omnibus I (Directive (EU) 2026/470) całkowicie skreśliła jednak upoważnienie Komisji Europejskiej do przyjęcia obowiązkowych, sektorowych standardów raportowania (z których pierwszy pakiet miał pierwotnie ukazać się do 30 czerwca 2026 r.). Zamiast tego Komisja może teraz publikować jedynie dobrowolne wytyczne sektorowe.
Powstała luka. Ogólne, sektorowo-niezależne standardy nie opiszą specyfiki technologicznej każdej produkcji, podczas gdy inwestorzy i kontrahenci nadal oczekują porównywalnych danych branżowych. Tę lukę wypełnia się właśnie ujawnieniami specyficznymi dla podmiotu. Nie jest to opcja dobrowolna, lecz formalny wymóg standardu ESRS 1.
Co zmieniły znowelizowane ESRS (Amended ESRS)?
Znowelizowany pakiet standardów (znany jako Amended ESRS, nad którym prace techniczne EFRAG sfinalizował pod koniec 2025 r.) znacząco uprościł sprawozdawczość. Liczbę obowiązkowych punktów danych (tzw. shall data points) obcięto o 61% (łączna liczba ujawnień spadła o około 71%).
W ramach tego uproszczenia zlikwidowano odrębne, dobrowolne ujawnienia (tzw. may disclosures) w samych standardach. Część z nich została usunięta całkowicie, część przepisano jako wskazówki w ramach wymagań dotyczących stosowania (Application Requirements — będących wiążącą częścią standardów), a jedynie wybraną mniejszość usuniętych punktów danych przeniesiono do niewiążącego dokumentu pomocniczego — NMIG (Non-Mandatory Illustrative Guidance). Warto pamiętać, że do czasu formalnego przyjęcia tych projektów przez Komisję Europejską, wytyczne aplikacyjne opierają się na standardach z 2023 r.
Mniej sztywnych szablonów oznacza, że tym ważniejsze stają się wskaźniki projektowane samodzielnie przez firmy. Brak gotowych tabel wymaga od organizacji głębszej analizy własnej działalności.
Znowelizowane standardy wciąż jednak kładą nacisk na kluczowe obszary ładu korporacyjnego. Przykładem jest obowiązkowy wskaźnik G1-6 w ESRS G1, dotyczący praktyk płatniczych i opóźnień wobec MŚP. Choć to wskaźnik ogólny (sektorowo-niezależny), jego obecność pokazuje, jak ważne są relacje z dostawcami. Jeśli jednak Twoja branża niesie za sobą specyficzne wyzwania w łańcuchu dostaw, których standard ogólny nie pokrywa (np. kwestię pochodzenia rzadkich surowców), musisz je ująć we własnym wskaźniku (entity-specific).
Jak zaprojektować własny wskaźnik?
Nie tworzysz wskaźników w próżni. Musisz patrzeć na branżę. Dane mają być porównywalne między firmami w tym samym sektorze. Dlatego EFRAG w znowelizowanym ESRS 1 bezpośrednio sugeruje korzystanie ze sprawdzonych międzynarodowych ram sprawozdawczości.
| Rama odniesienia | Co daje | Kiedy sięgnąć |
|---|---|---|
| ISSB / IFRS S | Globalny język inwestorów, zintegrowany ze strukturą ESRS | Gdy firma poszukuje kapitału globalnego lub raportuje do zagranicznej grupy |
| SASB | Gotowe, finansowo istotne wskaźniki branżowe | Gdy poszukujesz precyzyjnych wskaźników dla konkretnego sektora |
| GRI | Szeroka perspektywa wpływu na otoczenie | Gdy kluczowe jest wykazanie wpływu społecznego i środowiskowego |
Dobry wskaźnik specyficzny ma trzy cechy:
- mierzalny: posiadasz wiarygodne dane, by go policzyć,
- istotny — dotyczy realnego wpływu, ryzyka lub szansy (IRO) Twojej firmy,
- porównywalny — konkurencja w branży może go łatwo przeanalizować.
Gdzie najczęściej powstaje własny wskaźnik?
Większość specyficznych danych generowana jest na etapie projektowania wyrobów oraz procesów operacyjnych. W tym miejscu kluczową rolę odgrywa ekoprojektowanie (ecodesign). Analiza cyklu życia produktu (LCA) pozwala zidentyfikować wskaźniki nieobecne w standardach ogólnych, takie jak wskaźnik naprawialności, udział surowców wtórnych czy jednostkowy ślad środowiskowy danej linii produktowej.
To samo dotyczy usług i procesów. Software house może liczyć ślad węglowy chmury, a firma logistyczna — emisję na tonokilometr. Każdy z tych wskaźników jest specyficzny dla podmiotu. I każdy wzmacnia wiarygodność raportu.
Czego unikać?
Najczęstszym błędem jest tworzenie wskaźników o charakterze czysto wizerunkowym, które nie przekładają się na twarde dane — biegły rewident odrzuci je podczas weryfikacji raportu. Kolejnymi błędami są: brak jasnej metodologii (podawanie wartości liczbowych bez wyjaśnienia sposobu ich wyliczenia) oraz niespójność historyczna (stosowanie odmiennych metod kalkulacji w kolejnych latach).
Prawidłowe podejście wymaga dokładnego udokumentowania źródła danych, precyzyjnego opisania metodologii i konsekwentnego jej stosowania w kolejnych okresach sprawozdawczych. Dzięki temu raport pomyślnie przejdzie wymagane badanie, czyli tzw. ścieżkę audytową.
Co zyskuje firma?
Własne wskaźniki to nie tylko obowiązek. To narzędzie przewagi konkurencyjnej. Pokazujesz klientom dokładnie te dane, które są kluczowe w Waszych relacjach B2B, chroniąc tym samym kontrakty przed konkurencją, która poprzestaje na ogólnikach. Budujesz wiarygodność w oczach banków i inwestorów.
Przede wszystkim jednak zyskujesz realne narzędzie zarządcze. Bo wskaźnik, który mierzysz, możesz poprawiać. Przy wdrażaniu tych procesów kluczowy jest dobór dobrego doradcy ESG — upewnij się, że zna on specyfikę standardów ESRS oraz ramy GRI czy SASB.
FAQ — najczęstsze pytania
Czy muszę tworzyć własne wskaźniki, skoro standardy sektorowe odwołano?
Tak. Standard ESRS 1 wymaga ujawnień specyficznych dla podmiotu wszędzie tam, gdzie standard ogólny nie pokrywa istotnego ryzyka firmy. Usunięcie upoważnienia do przyjęcia obowiązkowych standardów sektorowych przez dyrektywę Omnibus I (Directive (EU) 2026/470) sprawia, że rola ujawnień entity-specific staje się teraz jedynym i kluczowym sposobem na rzetelne przedstawienie specyfiki działalności.
Skąd wziąć wzór takiego wskaźnika?
EFRAG wprost odsyła do ram IFRS/ISSB, SASB oraz GRI. To one zapewniają porównywalność danych w branży i stanowią gotowy fundament do tworzenia własnych ujawnień.
Czy dobrowolne ujawnienia nadal istnieją?
W ramach uproszczenia standardów EFRAG zlikwidował odrębne, dobrowolne ujawnienia (may disclosures) w samych standardach. Niektóre z nich usunięto całkowicie, inne zintegrowano z wymaganiami dotyczącym stosowania (Application Requirements), a wybrane przeniesiono do niewiążącego dokumentu pomocniczego: Non-Mandatory Illustrative Guidance (NMIG). Możesz z nich korzystać jako inspiracji przy projektowaniu wskaźników specyficznych.
Czy mała firma (MŚP) też musi tworzyć własne wskaźniki?
Większość małych i średnich firm została całkowicie wyłączona z obowiązkowego raportowania CSRD po wejściu w życie dyrektywy Omnibus I (marzec 2026). Nowe progi dla sprawozdawczości wynoszą kumulatywnie powyżej 1000 pracowników oraz 450 mln EUR obrotu netto (Art. 19a i 29a dyrektywy).
Jeśli jednak dobrowolnie raportujesz według pełnych standardów ESRS, ujawnienia te Cię obowiązują.
Natomiast jeśli Twoi kontrahenci pytają Cię o dane ESG, chroni Cię tzw. tarcza łańcucha dostaw (Value Chain Cap). Zgodnie z nią duże raportujące firmy nie mogą żądać od podmiotów w łańcuchu dostaw zatrudniających do 1000 pracowników (tzw. protected undertakings) danych wykraczających poza zakres dobrowolnego standardu raportowania dla MŚP, który Komisja ma przyjąć do 19 lipca 2026 r.. Więcej o tym dowiesz się z poradnika o standardzie VSME.
Ważne: Tarcza ta działa wyłącznie na potrzeby sprawozdawczości zrównoważonej i nie ogranicza zapytań wynikających z obowiązków należytej staranności (np. dyrektywy CSDDD), wymogów instytucji finansowych czy innych podstaw prawnych.
Twój raport jest tak wiarygodny, jak jego wskaźniki.
W Green Impact ESG projektujemy ujawnienia specyficzne dla Twojej branży. Łączymy ekoprojektowanie z analizą cyklu życia produktu (LCA) i międzynarodowymi ramami GRI, SASB oraz ISSB. Umów konsultację i zbuduj raport, który bez problemu przejdzie atestację i wyróżni Cię na rynku.
