EUDR nie pyta o deklaracje. Pyta o dowody. Musisz wykazać, że Twój surowiec nie pochodzi z obszaru wylesionego — z reguły z dokładnością do współrzędnych pola. Brzmi skomplikowanie? Rozbijmy proces na trzy konkretne kroki, które wdrożysz bez chaosu.
Należyta staranność — o co właściwie chodzi?
Należyta staranność (due diligence) w rozumieniu art. 3 rozporządzenia EUDR to obowiązek udowodnienia, że towar spełnia dwa kluczowe warunki: jest wolny od wylesiania (deforestation-free) oraz został wyprodukowany zgodnie z prawem kraju produkcji.
Wprowadzono tu twardą datę graniczną: 31 grudnia 2020 roku (Regulation (EU) 2023/1115). Surowce pochodzące z gruntów wylesionych po tej dacie (a w przypadku drewna także objętych degradacją) nie mogą zostać wprowadzone do obrotu na rynku unijnym.
System opiera się na trzech filarach: zbieraniu informacji, ocenie ryzyka i ograniczaniu go. Poniżej rozkładamy każdy etap.
Krok 1: Zbierz dane i współrzędne
Najpierw mapujesz pochodzenie surowca. Obowiązek ten nakazuje zebranie geolokalizacji wszystkich działek, z których pochodzi towar, a w przypadku bydła — wskazanie wszystkich miejsc, w których zwierzęta były utrzymywane. Do tego dokładasz informacje o ilości, kraju produkcji i kodzie celnym towaru.
Geolokalizacja to duże wyzwanie organizacyjne. System informacyjny EUDR pozwala jednak na podawanie współrzędnych na mapie indywidualnie lub zbiorczo. Istnieje od tej reguły jeden konkretny wyjątek. Dotyczy on wyłącznie określonej kategorii podmiotów: mikro i małe podmioty pierwotne (micro and small primary operators) mogą użyć dokładnego adresu pocztowego zamiast pełnej geolokalizacji, o ile jednoznacznie odpowiada on lokalizacji uprawy. Nie jest to jednak ogólne zastąpienie GPS dla reszty rynku.
Krok 2: Oceń ryzyko w łańcuchu dostaw
UE podzieli państwa (lub ich regiony) na trzy kategorie ryzyka wylesiania:
| Kategoria | Co to oznacza dla Ciebie |
|---|---|
| Niskie ryzyko | Uproszczona należyta staranność (simplified due diligence) |
| Standardowe ryzyko | Pełna procedura należytej staranności |
| Wysokie ryzyko | Obowiązkowe twarde działania ograniczające ryzyko |
Uwaga: tryb uproszczonej należytej staranności dla krajów niskiego ryzyka nie oznacza całkowitego braku formalności. To specjalny reżim, z którego można skorzystać wyłącznie po spełnieniu ścisłych warunków z art. 13 rozporządzenia EUDR. Ocena ryzyka w standardowym procesie zależy nie tylko od kategorii kraju, ale także od złożoności Twojego łańcucha dostaw oraz ryzyka zmieszania certyfikowanego produktu z towarem nieznanego pochodzenia (Stibbe).
Krok 3: Ogranicz ryzyko i złóż oświadczenie
Jeśli wykażesz jakiekolwiek ryzyko niezgodności, musisz zadziałać i obniżyć je do poziomu nieznacznego. Żądasz od dostawców dodatkowych danych, oferujesz im wsparcie, a w skrajnych przypadkach zlecasz niezależny audyt lub zmieniasz kontrahenta.
Następnie wprowadzasz zebrane dane do wyspecjalizowanego Systemu Informacyjnego EUDR, który funkcjonuje na unijnej platformie TRACES NT (osapiens). Składasz tam formalne oświadczenie o należytej staranności (Due Diligence Statement – DDS) lub deklarację uproszczoną. Potwierdza to wynik Twojej oceny dla danej partii towaru. Całą dokumentację masz obowiązek archiwizować przez pięć lat od momentu wprowadzenia do obrotu lub eksportu.
Kto Cię skontroluje w Polsce i od kiedy?
Zgodnie z aktualnym projektem polskiej ustawy wdrażającej EUDR, nadzór mają podzielić trzy organy państwowe (gov.pl):
- Inspekcja Weterynaryjna (GIW) — bydło i produkty z nim związane,
- IJHARS — kakao, kawa, soja i palma olejowa,
- GIOŚ — drewno i kauczuk.
Czasu na dostosowanie procesów zakupowych jest coraz mniej. Wejście w stosowanie przepisów zaplanowano na 30 grudnia 2026 roku dla dużych i średnich firm (oraz małych i mikro, które już podlegały rozporządzeniu drzewnemu EUTR). Pozostałe mikro i małe przedsiębiorstwa mają czas do 30 czerwca 2027 roku.
Po co to wszystko? Bo kary są dotkliwe
Brak zgodności będzie surowo karany. Maksymalna kara pieniężna nakładana przez organy krajowe ma wynosić co najmniej 4% rocznego unijnego obrotu firmy. W katalogu sankcji przewidzianych przez EUDR znajduje się także:
- konfiskata towaru,
- konfiskata uzyskanych przychodów,
- czasowe wykluczenie z dostępu do finansowania publicznego oraz zamówień publicznych na okres maksymalnie do 12 miesięcy (Forest Policy).
Dobra wiadomość: ten sam wysiłek procentuje. Zbierane dane i analizy łańcucha dostaw zasilają też docelowy raport ESG. Nic nie idzie na marne.
Jak Green Impact ESG ułatwia proces?
W Green Impact ESG budujemy procedurę należytej staranności od podstaw. Mapujemy dostawców, porządkujemy dane i ustawiamy archiwizację pod kontrolę. Szkolimy też zespół zakupów i logistyki — sprawdź naszą ofertę szkoleń ESG. Zacznij z nami.
FAQ
Czym jest oświadczenie o należytej staranności (DDS)?
To formalny dokument składany w unijnym systemie informacyjnym. Potwierdza, że surowiec jest wyprodukowany legalnie i nie pochodzi z gruntów wylesionych po 31 grudnia 2020 r. (deforestation-free).
Jak długo przechowuję dokumentację?
Masz obowiązek przechowywać całą dokumentację (w tym dowody na przeprowadzoną analizę due diligence) przez pięć lat od momentu wprowadzenia towaru do obrotu lub jego eksportu.
Co to jest TRACES NT w kontekście EUDR?
To unijna platforma, w ramach której działa wyspecjalizowany System Informacyjny EUDR. Narzędzie to służy do tworzenia i składania oświadczeń DDS oraz deklaracji uproszczonych.
Czy każdy podmiot musi podać dokładne współrzędne GPS (poligony)?
Z reguły tak – EUDR wymaga geolokalizacji wszystkich działek. Wyjątkiem są jedynie mikro i małe podmioty pierwotne (micro and small primary operators), które mogą użyć dokładnego adresu pocztowego, jeśli jednoznacznie określa on lokalizację uprawy.
Procedura due diligence nie musi być chaosem. Green Impact ESG zbuduje ją z Tobą krok po kroku — od mapowania dostawców po archiwizację gotową na kontrolę.
