Polska czekolada odnosi sukcesy na rynkach międzynarodowych, a rodzimy rynek kawy dynamicznie rośnie. Jednak kluczowe surowce obu tych branż — kakao i kawa — pochodzą z plantacji oddalonych o tysiące kilometrów, często zakładanych kosztem lasów tropikalnych. Pod koniec 2026 roku wejdą w życie kluczowe obowiązki wynikające z unijnego rozporządzenia przeciwko wylesianiu (EUDR). Bez dowodu na legalne i bezwylesieniowe pochodzenie surowca, handel i eksport mogą zostać zablokowane.
Polska potęga czekoladowa i kawowa
Polska należy do ścisłej światowej czołówki eksporterów wyrobów czekoladowych. Według oficjalnych danych zajmujemy mocne trzecie miejsce na świecie (za Niemcami i Belgią) z udziałem na poziomie około 7% globalnego rynku wartego 41 mld euro. Wartość polskiego eksportu tych słodyczy sięga 3 mld euro (ponad 13 mld złotych) (Trade.gov.pl). Statystyczny Polak konsumuje już około 5,6 kg czekolady rocznie (Rzeczpospolita).
Równolegle rozwija się rynek kawy – polskie palarnie, zarówno przemysłowe, jak i rzemieślnicze, importują rocznie dziesiątki tysięcy ton zielonego ziarna. Cały ten łańcuch wartości opiera się na imporcie z Afryki, Azji i Ameryki Południowej. To sprawia, że oba sektory są wyjątkowo podatne na zawirowania związane z nowymi regulacjami środowiskowymi.
Presja cenowa i nadzór nad rynkiem
Branża przetwórcza funkcjonuje w warunkach dużej zmienności cen surowców. Choć cena kakao na światowych rynkach waha się w przedziale od 5000 do ponad 7000 USD za tonę, koszty zakupu pozostają historycznie wysokie. Wprowadzenie EUDR nakłada na przedsiębiorstwa dodatkowe obowiązki organizacyjne w łańcuchach dostaw.
Nadzór nad obrotem kakao i kawą w Polsce – zgodnie z krajową ustawą wdrożeniową – powierzono Inspektoratowi Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) (gov.pl). To inspektorzy tej instytucji będą weryfikować, czy sprowadzane surowce spełniają surowe unijne standardy.
Nowe terminy i obowiązki producentów
Zgodnie z nowelizacją rozporządzenia (Rozporządzenie UE 2025/2650), terminy stosowania przepisów EUDR zostały przesunięte:
- Od 30 grudnia 2026 roku – przepisy obejmą dużych i średnich operatorów oraz handlowców.
- Od 30 czerwca 2027 roku – obowiązki zaczną dotyczyć mikro- i małych przedsiębiorstw sprowadzających kawę lub kakao.
Podmioty odpowiedzialne za pierwsze wprowadzenie surowca na rynek UE (lub jego eksport) muszą wdrożyć system należytej staranności (due diligence). Wymaga on realizacji następujących kroków:
- Zmapowanie dostawców – dokładne określenie pochodzenia każdej partii ziarna kakao lub kawy.
- Pozyskanie geolokalizacji – zebranie współrzędnych GPS działek, na których wyrosły surowce.
- Ocena ryzyka – weryfikacja, czy plantacja nie powstała na terenach wylesionych po 31 grudnia 2020 roku oraz czy uprawa jest zgodna z prawem kraju pochodzenia.
- Złożenie oświadczenia – rejestracja oświadczenia o należytej staranności (DDS) w unijnym systemie TRACES NT przed wprowadzeniem produktu do obrotu.
- Archiwizacja – przechowywanie dokumentacji dowodowej przez okres 5 lat.
Niedopełnienie tych obowiązków grozi wycofaniem produktów z rynku oraz dotkliwymi karami finansowymi, które mogą sięgać do 4% łącznego rocznego obrotu przedsiębiorstwa w UE (Forest Policy).
Rola certyfikatów branżowych
Systemy certyfikacji, takie jak Fairtrade czy Rainforest Alliance, aktywnie wspierają rolników w dostosowaniu upraw do wymogów transparentności i geolokalizacji (Fairtrade). Warto jednak pamiętać, że posiadanie certyfikatu ułatwia ocenę ryzyka, lecz nie zdejmuje z polskiego importera czy producenta osobistej odpowiedzialności prawnej. Każdy podmiot musi samodzielnie złożyć wymagane oświadczenie w systemie TRACES NT.
Zgodność z EUDR jako atut biznesowy
Wdrożenie przejrzystych procedur weryfikacji łańcucha dostaw może stać się przewagą konkurencyjną. Odbiorcy detaliczni oraz świadomi konsumenci coraz częściej wybierają marki, które potrafią udokumentować odpowiedzialny proces produkcji.
W Green Impact ESG wspieramy producentów słodyczy oraz palarnie kawy w przygotowaniu procedur zgodnych z EUDR i porządkowaniu danych o dostawcach. Pomagamy połączyć te działania z szerszym raportowaniem ESG dla branży spożywczej oraz uproszczonym standardem VSME.
FAQ
Czy mały rzemieślniczy producent słodyczy lub lokalna palarnia kawy podlegają EUDR?
Mikro i małe przedsiębiorstwa (niepodlegające wcześniej przepisom EUTR) mają czas na dostosowanie się do przepisów do 30 czerwca 2027 r. Warto jednak pamiętać, że więksi partnerzy handlowi mogą wymagać od nich przekazywania odpowiednich danych znacznie wcześniej.
Czy import gotowej czekolady lub przetworzonej kawy z krajów trzecich podlega regulacji?
Tak. EUDR obejmuje zarówno surowce (ziarna kawy, ziarna kakao), jak i produkty pochodne wymienione w załączniku I do rozporządzenia, w tym czekoladę i wyroby zawierające kakao czy kawę paloną.
Co z papierowymi i kartonowymi opakowaniami słodyczy?
Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej, papierowe i tekturowe materiały opakowaniowe są wyłączone spod wymogów EUDR, jeśli służą wyłącznie do pakowania, ochrony lub transportu innego produktu (np. jako owijka czekolady czy karton zbiorczy). Obowiązkom EUDR podlegałyby jedynie wtedy, gdyby były wprowadzane na rynek jako samodzielny produkt handlowy (np. puste pudełka przeznaczone do dalszej odsprzedaży).
Czy certyfikat Rainforest Alliance lub Fairtrade automatycznie gwarantuje zgodność z EUDR?
Nie. Choć standardy te ułatwiają zbieranie danych geolokalizacyjnych i ocenę ryzyka, nie zastępują one formalnego oświadczenia o należytej staranności, które operator musi osobiście złożyć w systemie TRACES NT.
Zadbaj o stabilność swojego łańcucha dostaw. Zespół Green Impact ESG pomoże uporządkować dane od dostawców kakao i kawy, przygotuje Twoją firmę na kontrole IJHARS oraz zintegruje wymogi EUDR z raportowaniem ESG.
