Prawo dało ci więcej czasu. Rynek – nie.
To zdanie najlepiej opisuje sytuację polskich MŚP w marcu 2026 roku. Dwie odrębne dyrektywy unijne przeorganizowały harmonogram raportowania ESG i znacząco zawęziły krąg firm objętych obowiązkiem. Dla wielu właścicieli brzmiało to jak sygnał do oddechu. Tymczasem dla ich banków, kontrahentów i partnerów – nic się nie zmieniło.
W tym artykule wyjaśniamy: kiedy twoja firma naprawdę musi raportować, co zmieniły dyrektywa Stop-the-clock i Omnibus I, jakie progi obowiązują od marca 2026 r. i dlaczego strategia „czekam, bo przepisy się zmieniają” to najdroższy wybór, jaki możesz dziś podjąć.
Dwie odrębne dyrektywy: Stop-the-clock i Omnibus I
Wiele firm – i wiele mediów – miesza dwa osobne akty prawne. Warto je wyraźnie rozróżnić.
Dyrektywa Stop-the-clock: 2025/794
Dyrektywa (UE) 2025/794 z 14 kwietnia 2025 r. – tzw. Stop-the-clock – przesuwa obowiązki CSRD dla fali 2 i fali 3 o dwa lata. Dyrektywa weszła w życie 17 kwietnia 2025 r. Państwa członkowskie miały ją wdrożyć do 31 grudnia 2025 r. Polska opublikowała ustawę implementacyjną 28 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1020).
Dyrektywa Omnibus I: 2026/470
To osobny, szerszy akt. Parlament Europejski i Rada osiągnęły porozumienie 9 grudnia 2025 r. Parlament zatwierdził tekst 16 grudnia 2025 r. Rada formalnie przyjęła dyrektywę 24 lutego 2026 r. Dyrektywa opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 26 lutego 2026 r. wchodzi w życie 18 marca 2026 r. (Dyrektywa 2026/470).
Omnibus I to nie tylko zmiana terminów, a strukturalna zmiana tego, kto w ogóle podlega CSRD.
Nowe progi CSRD: kogo obejmuje Omnibus I?
Propozycja vs finalne brzmienie – dwie różne liczby
To najczęstszy błąd w komentarzach mediów. W lutym 2025 r. Komisja Europejska proponowała podniesienie progu wyłącznie do 1000 pracowników, zachowując niskie progi finansowe. W toku negocjacji Parlamentu i Rady progi finansowe drastycznie wzrosły. Finalne brzmienie dyrektywy 2026/470 jest jednoznaczne:
CSRD obejmuje wyłącznie firmy spełniające OBA kryteria jednocześnie:
- ponad 1000 pracowników (średniorocznie),
- ponad 450 mln EUR netto rocznego obrotu.
Oznacza to wykluczenie nawet firm o dużym zatrudnieniu, ale niskim obrocie, i odwrotnie. Szacuje się, że około 90% firm dotychczas objętych CSRD wypada z zakresu. W Polsce obowiązkiem objęta zostanie mniej niż kilkadziesiąt podmiotów w zależności od branży.
Dla firm zagranicznych z oddziałami w UE próg to >450 mln EUR obrotu generowanego w UE oraz oddział lub spółka zależna z >200 mln EUR obrotu w UE.
Notowane MŚP: całkowite wyłączenie z CSRD
Małe i średnie spółki notowane na giełdach UE zostały całkowicie usunięte z zakresu CSRD – nie tylko przesunięte w czasie, lecz wyjęte z dyrektywy jako kategoria zobowiązana.
Zmiana terminów po Omnibus I
| Grupa firm | Raport za rok | Publikacja |
|---|---|---|
| Fala 1 (>500 prac., raportujące od 2024) | 2024 | 2025 – bez zmian |
| Fala 2 (duże firmy prywatne) | 2028 | |
| Fala 3 (notowane MŚP) | – | |
| Fala 4 (spółki spoza UE z oddziałami w UE) | 2028 | 2029 – bez zmian |
Źródła: consilium.europa.eu, PwC Omnibus Briefing
Firmy fali 1, które wypadają z nowego zakresu
Firmy z fali 1, które raportowały od 2024 r., ale nie spełniają nowych progów 1000/450 mln EUR, mogą zostać zwolnione przez państwa członkowskie z obowiązku raportowania za lata 2025 i 2026. To opcja transpozycyjna – nie działa automatycznie. Polska prowadzi prace nad odpowiednią nowelizacją. PIBR popiera te zmiany. Każda firma objęta falą 1 powinna sprawdzić, czy spełnia nowe kryteria, i śledzić krajowe przepisy implementacyjne.
Co to oznacza dla polskich MŚP?
Po wdrożeniu Omnibus I zdecydowana większość polskich MŚP nie znajdzie się w zakresie obowiązkowego CSRD. Brzmi jak dobra wiadomość – i jest, pod jednym warunkiem: że twoi klienci, banki i kontrahenci podzielają ten spokój. A nie podzielają.
Banki oceniają ryzyko ESG od stycznia 2026
Wytyczne EBA (EBA/GL/2025/01) obowiązują systemowo ważne instytucje od 11 stycznia 2026 r., mniejsze banki – od 11 stycznia 2027 r. Nakładają one na banki obowiązek uwzględniania ryzyka klimatycznego i środowiskowego przy każdej ocenie zdolności kredytowej klienta.
Raport PwC „Zielone finansowanie po polsku”, edycja 4 (styczeń 2026) – badanie 14 banków reprezentujących ok. 70% aktywów sektora – pokazuje skalę zmiany: w 2024 r. ryzyko fizyczne klimatu uwzględniało w portfelach hipotecznych 33% badanych banków, w 2026 r. – już 86%. Jednocześnie 86% banków wskazuje brak danych ESG od klientów jako największą barierę w zarządzaniu ryzykiem. Co to znaczy dla ciebie jako klienta banku? Brak danych ESG nie blokuje kredytu automatycznie, ale może wpłynąć na warunki finansowania lub ocenę ryzyka.
Korporacje nadal pytają o Zakres 3
Każda firma raportująca według CSRD musi ujawniać emisje z tzw. Zakresu 3 – czyli pośrednie emisje w całym łańcuchu wartości. Bez danych od ciebie jako dostawcy albo użyją niekorzystnych wskaźników domyślnych, albo zmienią dostawcę.
Omnibus I wprowadza Value Chain Cap – limit zakresu danych, jakich korporacje mogą żądać od MŚP-dostawców. Firmy zatrudniające poniżej 1000 pracowników mogą odmówić dostarczania danych wykraczających poza standard VSME. To standaryzuje pytania, nie eliminuje ich – korporacje nadal będą pytać, tyle że według ujednoliconego formatu.
VSME: narzędzie, które chroni twoją pozycję rynkową
Standard VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) – opracowany przez EFRAG, rekomendowany przez Komisję Europejską w lipcu 2025 r. – to dobrowolne narzędzie dla firm zatrudniających poniżej 1000 pracowników. Pozwala:
- odpowiadać na zapytania kontrahentów w ustandaryzowanym formacie,
- spełniać oczekiwania banków w zakresie danych środowiskowych,
- przygotować się do wymogów, które rynek i tak już egzekwuje.
Standard ma strukturę modułową. Moduł Podstawowy (B1–B11) to minimum informacyjne dla każdej firmy – metryki środowiskowe, dane kadrowe i klimat organizacyjny. Moduł Kompleksowy (C1–C9) uruchamiasz wyłącznie gdy jest potrzebny – przy zielonym finansowaniu lub wejściu w łańcuch dostaw dużej korporacji.
Czas przygotowania zależy od stanu danych operacyjnych w twojej firmie. Dla organizacji, która prowadzi ewidencję zużycia energii i odpadów – kilka tygodni. Dla firm, które takich danych nigdy nie zbierały – może to zająć kilka miesięcy. W obu przypadkach warto zacząć teraz.
Szczegółowy przewodnik po strukturze VSME znajdziesz na blogu GreenImpact ESG: „Raport VSME w 4 krokach”. Post „Czym jest VSME?” wyjaśnia z kolei, dlaczego rynek już teraz zaczyna go wymagać.
Praktyczny plan dla MŚP: co zrobić teraz
Niezależnie od tego, czy formalnie podlegasz CSRD, zrób teraz cztery rzeczy:
- Sprawdź wymagania swoich 3 największych klientów. Zapytaj wprost o ankiety ESG, klauzule umowne i audyty dostawców. Wymagania rynkowe mogą wyprzedzać prawo o lata.
- Zmierz bazowy ślad węglowy (Scope 1 i 2). To podstawa każdej rozmowy z bankiem lub kontrahentem. Metodologię GHG Protocol opisuje ten artykuł na blogu Green Impact.
- Przygotuj Moduł Podstawowy VSME (B1–B11). Zbierasz dane raz – używasz wielokrotnie: u klientów, w banku, w raportach wewnętrznych.
- Śledź krajowe przepisy implementacyjne Omnibus I. Dyrektywa 2026/470 wchodzi w życie 18 marca 2026 r. Państwa członkowskie mają czas na transpozycję do 2028 r. Polskie przepisy będą konkretyzować zwolnienia i opcje – warto wiedzieć, na co możesz liczyć.
Działaj, zanim rynek zmusi cię do pośpiechu
Nie wiesz, od czego zacząć? Zespół GreenImpact ESG pomaga polskim MŚP przejść przez transformację ESG krok po kroku – od diagnozy sytuacji, przez strategię, po raport VSME gotowy na pytania kontrahentów i banków.
➡️ Sprawdź naszą usługę Raportowania ESG i umów się na bezpłatną diagnozę wstępną.
