Twój klient właśnie wysłał ankietę z pytaniem o ślad węglowy. Nie chodzi o Twoje kotły ani samochody służbowe. Chodzi o emisje Zakresu 3 (Scope 3) — czyli o to, co dzieje się poza murami Twojej firmy. I właśnie te liczby coraz częściej decydują o tym, czy zostaniesz w łańcuchu dostaw czy nie.

Czym jest Scope 3 i skąd pochodzi ta nazwa?

Emisje gazów cieplarnianych każdej firmy dzieli się na trzy zakresy — zgodnie z międzynarodowym standardem GHG Protocol, opublikowanym przez World Resources Institute.

Scope 1 to emisje bezpośrednie: gaz w Twojej kotłowni, paliwo w Twoich autach.

Scope 2 to energia elektryczna kupowana z sieci — fizycznie powstaje w elektrowni, ale jest przypisywana Twojej firmie.

Scope 3 to wszystko inne — emisje pośrednie, które powstają w całym łańcuchu wartości: u dostawców, podczas transportu, u klientów korzystających z Twojego produktu i po jego utylizacji.

To właśnie Zakres 3 odpowiada w wielu firmach za ponad 70–95% całkowitego śladu węglowego. Jeden z przykładów polskiej firmy produkcyjnej analizowanej przez PwC pokazuje, że Scope 3 stanowił aż 95% wszystkich emisji — przy zaledwie 3,4% dla Scope 2 i poniżej 2% dla Scope 1.

Dlaczego MŚP musi się tym przejąć już teraz?

Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią 99% wszystkich firm w Unii Europejskiej i tworzą ponad połowę unijnego PKB. Oznacza to, że bez ich zaangażowania żadna duża korporacja nie osiągnie celów klimatycznych.

Dyrektywa CSRD nakłada na duże firmy obowiązek raportowania pełnego śladu węglowego — w tym emisji z łańcucha dostaw. Efekt? Kaskadowanie wymagań. Twój korporacyjny klient musi wykazać Twoje emisje w swoim raporcie ESG. Jeśli nie dostarczysz danych, zastąpi Cię dostawcą, który to zrobi.

Brak danych emisyjnych oznacza dziś realne ryzyko:

• utraty kontraktów z firmami objętymi CSRD,
• odrzucenia przez banki stosujące wytyczne EBA 2026 — które traktują ryzyko ESG jak ryzyko kredytowe,
• wykluczenia z przetargów publicznych i europejskich.

Dobra wiadomość: zbieranie danych Scope 3 to też realna optymalizacja kosztów. Wiesz, gdzie tracisz energię, surowce i pieniądze na niepotrzebne ogniwa łańcucha.

15 kategorii Zakresu 3

GHG Protocol dzieli Scope 3 na 15 wykluczających się kategorii. Chodzi o to, by każda emisja trafiała dokładnie do jednego miejsca — bez podwójnego liczenia.

Kategorie dzielą się na dwa bloki:

• Upstream (kategorie 1–8): emisje „w górę” łańcucha — u dostawców i przed dotarciem do Twojej firmy,
• Downstream (kategorie 9–15): emisje „w dół” — po opuszczeniu Twojej firmy przez produkt.

Upstream: emisje przed Twoją bramą

Kategoria 1: Zakupione towary i usługi

To zazwyczaj największa pozycja. Obejmuje emisje powstałe podczas wydobycia, produkcji i transportu wszystkich materiałów, które kupujesz. Papier, stal, plastik, oprogramowanie, usługi księgowe — wszystko.

Dla firmy produkcyjnej kupującej stal z huty: emisje z wytapiania stali to właśnie kategoria 1. Dla biura IT: serwery, licencje, meble.

Kategoria 2: Dobra kapitałowe

Maszyny, pojazdy, budynki, infrastruktura IT — emisje z ich produkcji wykazujesz w całości w roku zakupu, nie przez wiele lat jak przy amortyzacji finansowej. To istotna różnica wobec standardowej księgowości.

Kategoria 3: Działania związane z paliwami i energią (poza Scope 1 i 2)

Dotyczy emisji upstream od energii, której używasz: wydobycia i transportu paliw (tzw. emisje Well-to-Tank, WTT) oraz strat przesyłowych energii elektrycznej (T&D losses). To uzupełnienie do Scope 2 — pokazuje pełny koszt środowiskowy zużywanej przez Ciebie energii.

Kategoria 4: Transport i dystrybucja upstream

Wszystkie przesyłki, które do Ciebie trafiają, a które wozi zewnętrzny przewoźnik. Import kontenerowy z Azji, dostawy kurierskie od dostawców, logistyka kontraktowa. Transport morski generuje znaczące emisje CO₂e — szczególnie przy imporcie z rynków pozaeuropejskich.

Kategoria 5: Odpady generowane w działalności

Emisje z utylizacji odpadów stałych i ścieków przez zewnętrzne podmioty. Składowisko generuje metan, recykling obniża bilans. Ta kategoria bezpośrednio wiąże się z zasadami Gospodarki Obiegu Zamkniętego (GOZ).

Kategoria 6: Podróże służbowe

Loty, hotele, wynajem samochodów, pociągi na delegacjach. Dla firmy doradczej czy handlowej ta kategoria potrafi być zaskakująco duża. Dane znajdziesz w systemach rezerwacyjnych i fakturach.

Kategoria 7: Dojazdy pracowników do pracy

Emisje ze spalania paliwa w samochodach prywatnych pracowników jadących do biura. Uwaga: wlicza się tu też emisje związane z pracą zdalną (zużycie energii w domu). Badania pokazują, że w firmach outsourcingowych dojazdy mogą odpowiadać za ponad 60% emisji Scope 3.

Kategoria 8: Wynajmowane aktywa upstream

Obiekty i urządzenia dzierżawione przez Twoją firmę — biura, magazyny, hale. Sposób przypisania zależy od przyjętego podejścia konsolidacyjnego (kontrola operacyjna vs. udział kapitałowy).

Downstream: emisje po opuszczeniu Twojej firmy

Kategoria 9: Transport i dystrybucja downstream

Transport gotowych produktów do klientów, przez zewnętrznych przewoźników, których kosztów Ty nie pokrywasz. Dotyczy też emisji z zewnętrznych magazynów detalicznych.

Kategoria 10: Przetwarzanie sprzedanych produktów

Istotna dla producentów półproduktów. Jeśli sprzedajesz profile aluminiowe firmie, która robi z nich okna — musisz oszacować emisje z procesu produkcji tych okien. Trudne w praktyce, ale wymaga zbierania danych od odbiorców.

Kategoria 11: Użytkowanie sprzedanych produktów

Emisje powstające podczas korzystania z Twoich produktów przez końcowych użytkowników. Samochody spalają paliwo. Pralki zużywają prąd. Nawet odzież generuje emisje podczas każdego prania. Dla branży motoryzacyjnej, elektronicznej i AGD to zazwyczaj dominująca kategoria Scope 3.

Tu wchodzi rola ekoprojektowania — energooszczędny produkt to niższe emisje w kategorii 11. GreenImpact ESG pomaga firmom wdrażać strategie GOZ i projektować produkty z myślą o całym cyklu życia, redukując właśnie tę pozycję.

Kategoria 12: Utylizacja sprzedanych produktów po cyklu życia

Co dzieje się z Twoim produktem, gdy klient wyrzuci go do śmietnika? Wysypisko generuje metan. Recykling i ponowne użycie obniżają bilans. Firmy modelują scenariusze utylizacji w oparciu o krajowe statystyki środowiskowe.

Kategoria 13: Wynajmowane aktywa downstream

Jeśli wynajmujesz swój majątek innym podmiotom (biurowiec, park maszynowy), musisz wykazać ich emisje Scope 1 i 2 w swojej kategorii 13. Wymaga to instalacji podliczników lub deklaracji najemców.

Kategoria 14: Franczyzy

Dotyczy franczyzodawców. Sieć fast food czy sklep z odzieżą muszą wykazać emisje wszystkich swoich placówek franczyzowych. Franczyzobiorca z kolei raportuje te emisje jako swój Scope 1 i 2.

Kategoria 15: Inwestycje

Najbardziej specyficzna kategoria — głównie dla banków, funduszy PE/VC i instytucji finansowych. Obejmuje emisje finansowanych projektów i portfeli inwestycyjnych. To mechanizm, przez który banki stosujące wytyczne EBA wywierają presję klimatyczną na firmy MŚP — przez warunki kredytowe.

Które kategorie są najważniejsze dla Twojej branży?

Nie każda firma raportuje wszystkie 15. GHG Protocol pozwala wybrać kategorie istotne dla Twojej działalności i uzasadnić wybór. Oto orientacyjny podział:

Firmy produkcyjne, rolno-spożywcze i budowlane — według standardu VSME opracowanego przez EFRAG — powinny szczególnie zadbać o raportowanie Scope 3. To dla nich właśnie te emisje mają największy wpływ środowiskowy i finansowy.

Scope 3 a standard VSME dla MŚP

Dla małych firm, które nie podlegają obowiązkowi CSRD, EFRAG przygotował dobrowolny standard VSME (Voluntary Standard for Micro and Small Enterprises). W module podstawowym B3 wymagane jest raportowanie Scope 1 i 2. Scope 3 jest dobrowolny — ale VSME wyraźnie zaleca jego ujawnienie dla sektorów wysokoemisyjnych.

Przygotowanie raportu VSME z danymi Scope 3 to dziś jeden z najskuteczniejszych sposobów, by odpowiedzieć na ankiety klimatyczne klientów korporacyjnych — zanim zdążą zaproponować Ci alternatywnego dostawcę.

Jeśli chcesz zbudować kompletną strategię raportowania ESG dopasowaną do swojej firmy, GreenImpact ESG oferuje wsparcie na każdym etapie — od wyboru właściwego standardu po przygotowanie gotowego dokumentu.

Jesteśmy tu, aby pomóc

Masz pytania dotyczące emisji Scope 3 w Twojej firmie? Nie wiesz, od której kategorii zacząć?

Zespół GreenImpact ESG pomaga małym i średnim przedsiębiorstwom przejść przez raportowanie ESG krok po kroku — proporcjonalnie do możliwości i skali firmy. Skontaktuj się z nami i zacznij budować przewagę, zanim klient zada kolejne pytanie.