SAQ (Self-Assessment Questionnaire) to kwestionariusz samooceny dostawcy, w którym partner handlowy raportuje swój poziom zaawansowania ESG na podstawie standaryzowanych pytań. Kupujący ocenia odpowiedzi, żąda dokumentów potwierdzających i podejmuje decyzję o współpracy.
Twój kontrahent mówi, że działa zgodnie z ESG. Certyfikatu nie ma. Raportu też. Za to ma piękną stronę internetową z zielonymi ikonami. Czy to wystarczy, żebyś mógł wpisać go do swojego raportu ESG jako „zweryfikowanego dostawcę”? Absolutnie nie. Właśnie tu wchodzi kwestionariusz SAQ – jedno z najważniejszych narzędzi nowoczesnych zakupów, które zamienia deklaracje w mierzalne dane.
SAQ stosują globalnie od lat największe marki. Drive Sustainability – koalicja producentów motoryzacyjnych obejmująca BMW, Volkswagen, Toyota, Volvo i Renault – opracowała wspólny SAQ już w wersji 5.0. Platformy QIMA i Sedex stosują SAQ w setkach tysięcy audytów rocznie.
W Polsce kwestionariusze SAQ zaczynają być wymagane przez coraz więcej dużych firm objętych CSRD – jako część ich obowiązku raportowania emisji i warunków społecznych w całym łańcuchu wartości.
Struktura SAQ: trzy obszary ESG
Dobry kwestionariusz dzieli się na trzy filary:
E – Środowisko (Environment)
Pytaj o mierzalne dane, nie ogólniki:
- roczne zużycie energii w kWh z podziałem na źródła (prąd z sieci, OZE, gaz),
- obliczone emisje Scope 1 i Scope 2 (metodologia GHG Protocol),
- masa generowanych odpadów [tony] i sposób zagospodarowania,
- zużycie wody w procesach produkcyjnych,
- czy dostawca posiada Plan Redukcji Emisji z konkretnymi celami.
Dokumenty do żądania: certyfikat ISO 14001 z numerem i datą ważności, audytowane raporty emisji CO₂, faktury za energię jako weryfikacja deklaracji.
S – Społeczeństwo (Social)
To najtrudniejszy obszar do weryfikacji. Według raportu ESG The Report, pytaj o:
- liczbę wypadków przy pracy i wskaźnik TRIR (Total Recordable Incident Rate) za ostatnie 3 lata,
- politykę różnorodności i równych szans (DEI) – czy istnieje jako dokument,
- minimalny poziom wynagrodzeń w stosunku do płacy minimalnej w danym kraju,
- procedurę rozpatrywania skarg pracowniczych,
- czy dostawca stosuje zakaz pracy dzieci i pracy przymusowej.
Dokumenty do żądania: certyfikat ISO 45001, rejestr wypadków (dostępny do wglądu), regulamin pracy, procedury BHP.
Ocena obszaru S często wymaga specjalistycznej wiedzy. Audyt D&I przeprowadzony przez zewnętrznych ekspertów pozwala obiektywnie ocenić realne standardy różnorodności i inkluzywności u dostawcy. Z kolei Audyt Dostępności weryfikuje, czy dostawca spełnia wymogi European Accessibility Act obowiązującego od 28 czerwca 2025 roku.
G – Ład Zarządczy (Governance)
Dobry ład korporacyjny u dostawcy to ochrona przed skandalami. Wg Veridion, sprawdź:
- przypadki korupcji, przekupstwa lub naruszeń prawa w ostatnich 3 latach,
- czy dostawca posiada procedurę ochrony sygnalistów,
- czy Kodeks Etyki jest publicznie dostępny i aktualny,
- kto w firmie odpowiada za compliance i ESG.
Dokumenty do żądania: Kodeks Etyki, polityka antykorupcyjna, procedury compliance. Jeśli nie istnieją – to sam w sobie sygnał ostrzegawczy.
Pełna tabela SAQ: pytania i dokumenty
| Obszar | Kluczowe wskaźniki | Dokumenty potwierdzające |
|---|---|---|
| E – Środowisko | Zużycie energii [kWh], emisje Scope 1+2 [tCO₂e], odpady [t], woda [m³] | ISO 14001, raporty emisji, faktury za energię |
| S – Społeczeństwo | Wypadki (TRIR), polityka DEI, wynagrodzenia minimalne, procedura skarg | ISO 45001, rejestr wypadków, regulamin pracy |
| G – Ład zarządczy | Przypadki korupcji, ochrona sygnalistów, struktura compliance | Kodeks Etyki, polityka antykorupcyjna, rejestr naruszeń |
Jak uniknąć fałszywych odpowiedzi?
Część dostawców – szczególnie tych pod presją finansową – podaje zawyżone dane lub kopiuje certyfikaty, które już wygasły. Jak się przed tym chronić?
Żądaj dowodów, nie deklaracji. Zamiast pytania „czy masz politykę środowiskową?” – proś o przesłanie dokumentu. Zamiast „czy posiadasz ISO 14001?” – żądaj numeru certyfikatu, nazwy jednostki certyfikującej i daty ważności. Każdy certyfikat ISO można zweryfikować w bazie IAF CertSearch.
Sprawdź mechanizm skarg pracowniczych. Etyczny dostawca gwarantuje pracownikom anonimowość zgłoszeń i brak działań odwetowych. Dostawca, który nie ma takiej procedury albo nie rozumie pytania – powinien wzbudzić czujność.
Przeprowadź wyrywkowe audyty. SAQ to punkt startowy, nie punkt końcowy. Dla kluczowych dostawców (top 20% wartości zakupów) warto co 2–3 lata przeprowadzić fizyczny audyt na miejscu lub zlecić go niezależnej firmie.
Porównuj z danymi zewnętrznymi. Jeśli dostawca deklaruje emisje Scope 1 i 2 dramatycznie niższe niż branżowa średnia – zapytaj o metodologię obliczeń.
Jak zbudować SAQ proporcjonalny do skali firmy?
Dobry kwestionariusz SAQ dla MŚP nie musi liczyć 80 pytań. Badania pokazują, że formularz powyżej 30–40 pytań drastycznie obniża jakość odpowiedzi – dostawcy wypełniają go pobieżnie lub w ogóle nie odpowiadają.
Rekomendowana struktura dla MŚP:
- 10–15 pytań kluczowych z obowiązkowym żądaniem dokumentu potwierdzającego,
- 5–10 pytań uzupełniających z możliwością opisu jakościowego,
- termin odpowiedzi: 14–21 dni roboczych (krótszy termin = niższa jakość),
- system punktacji (0–3 za każdą odpowiedź) do obiektywnego porównania dostawców.
Skontaktuj się z Green Impact ESG
Pomożemy zaprojektować kwestionariusz SAQ dopasowany do Twojej branży i wymagań kontrahentów. Łączymy go z Audytem D&I i Strategią ESG dla pełnego obrazu.
